Trồng cây ban công nên bắt đầu từ ban công chứ không phải từ cây: đếm số giờ nắng trực tiếp mỗi ngày, xem gió mạnh hay nhẹ, hỏi giới hạn tải trọng và quy định của toà nhà, rồi mới chọn cây. Ban công nhiều nắng hợp hoa giấy, sen đá, xương rồng, cây gia vị như hương thảo; ban công ít nắng hợp trầu bà, lưỡi hổ, dương xỉ, kim tiền. Dùng chậu có lỗ thoát nước, đất trồng chậu nhẹ, đặt chậu phía trong lan can và tưới theo độ khô của đất.
| Loại ban công | Dấu hiệu | Cây hợp | Cây nên tránh |
|---|---|---|---|
| Nắng nhiều (hướng tây, nam, không mái che) | Nắng chiếu thẳng phần lớn buổi | Hoa giấy, sen đá, xương rồng, dừa cạn, cây gia vị | Trầu bà, dương xỉ, cây lá mỏng ưa bóng |
| Nắng buổi sáng (hướng đông) | Nắng dịu buổi sáng, chiều râm | Phần lớn hoa, cây lá, lan | Cây cần nắng cả ngày |
| Sáng nhưng ít nắng trực tiếp (có mái che sâu, hướng bắc) | Sáng nhưng hiếm khi có tia nắng | Trầu bà, lưỡi hổ, kim tiền, dương xỉ, cây họ ráy | Hoa giấy, sen đá, cây ra hoa cần nắng |
| Gió mạnh (tầng cao) | Chậu nhẹ bị lay, lá rách | Cây lá dày, thân thấp, lưỡi hổ, sen đá | Cây lá to mỏng, cây cao chậu nhẹ |
Đánh giá ban công trước khi mua cây
Đếm giờ nắng. Quan sát ban công vào một ngày nắng, ghi lại giờ nào tia nắng chiếu thẳng vào chỗ định đặt chậu. Trong phân loại ánh sáng thường dùng trong làm vườn, "nắng đầy đủ" là khoảng sáu giờ nắng trực tiếp trở lên mỗi ngày, "nửa nắng" là vài giờ, còn "bóng râm" là gần như không có nắng chiếu thẳng. Hướng ban công và mái che của tầng trên thay đổi con số này rất nhiều.
Xem gió. Căn hộ tầng cao, ban công góc toà nhà thường có gió mạnh. Gió làm đất khô nhanh, rách lá, có thể thổi đổ chậu nhẹ.
Hỏi tải trọng và quy định. Ban công có giới hạn chịu tải theo thiết kế. Chậu to đầy đất ướt rất nặng. Hỏi ban quản lý toà nhà về giới hạn và các quy định như không treo chậu ra ngoài lan can, không che kín ban công.
Xem thoát nước. Ban công có lỗ thoát sàn không, nước tưới chảy đi đâu. Nước tràn từ ban công có thể nhỏ xuống ban công tầng dưới.
Chọn cây theo nắng
Ban công nhiều nắng.
- Hoa giấy: ra hoa nhiều khi đủ nắng và không tưới quá nhiều.
- Sen đá, xương rồng: chịu nắng, cần đất thoáng. Một số giống sen đá lá mỏng có thể cháy khi nắng trưa hè quá gắt, cần che lưới vài giờ trưa.
- Dừa cạn, mười giờ: chịu nóng, ra hoa liên tục.
- Cây gia vị như hương thảo, húng, tía tô.
Ban công ít nắng, sáng gián tiếp.
- Trầu bà: rủ từ kệ, chậu treo. Nắng gắt chiếu thẳng làm cháy lá.
- Lưỡi hổ, kim tiền: chịu bóng, chịu khô, ít tưới.
- Dương xỉ: cần ẩm hơn, hợp ban công ít gió.
- Cây họ ráy lá to: cần chỗ kín gió.
Cây ưa bóng đặt ban công nắng gắt sẽ cháy mảng giữa lá, khác với cháy đầu lá do không khí khô hay tưới sai. Cách phân biệt có ở bài cây trầu bà bị cháy đầu lá.
Chậu và đất cho ban công
- Chậu có lỗ thoát nước, kèm đĩa lót để nước không chảy tràn xuống tầng dưới. Đổ nước trong đĩa sau khi tưới.
- Chậu nhựa, chậu composite nhẹ hợp ban công hơn chậu xi măng, chậu đá nặng. Chậu đất nung đẹp, thoáng nhưng nặng và khô nhanh ngoài nắng.
- Đất trồng chậu nhẹ: xơ dừa, trấu hun, perlite trộn với đất sạch. Đất vườn nguyên chất vừa nặng vừa dễ nén chặt trong chậu.
- Màu chậu: chậu đen, chậu kim loại ngoài nắng gắt nóng lên nhanh, có thể làm nóng rễ. Ban công nắng nên chọn chậu màu sáng.
Đặt chậu an toàn
- Không đặt chậu trên mép lan can, bậu cửa sổ nhô ra ngoài. Chậu rơi từ trên cao rất nguy hiểm cho người bên dưới.
- Chậu treo dùng móc có khoá, dây treo chắc, kiểm tra định kỳ vì dây nhựa bị nắng làm giòn.
- Kệ nhiều tầng đặt sát tường hoặc lan can phía trong, cố định chân kệ nếu ban công gió mạnh.
- Không chất quá nhiều chậu to ở một góc.
- Nhà có trẻ nhỏ: không đặt kệ, chậu cao sát lan can vì trẻ có thể trèo lên.
Tưới cây ban công
Ban công nắng gió làm đất khô nhanh hơn trong nhà nhiều lần. Nhưng tưới theo lịch cố định vẫn dễ sai, vì trời mưa, âm u, gió lặng thì đất khô chậm.
- Thử đất trước khi tưới. Cắm ngón tay hoặc que tre xuống đất. Với cây lá, tưới khi lớp đất mặt khô vài phân. Với sen đá, lưỡi hổ, kim tiền, tưới khi đất khô gần hết.
- Tưới vào sáng sớm hoặc chiều mát. Tưới giữa trưa nắng, nước bay hơi nhanh và nước đọng trên lá có thể làm lá bị nóng.
- Tưới đẫm rồi để ráo. Tưới đến khi nước chảy ra lỗ đáy, rồi đổ nước trong đĩa.
- Mùa mưa, mùa nồm giảm tưới rõ rệt, nhất là cây mọng nước.
- Đi vắng vài ngày: dồn chậu vào chỗ râm, tưới đẫm trước khi đi, dùng bấc tự tưới hoặc chai nhỏ giọt.
Lịch tưới chi tiết cho lưỡi hổ theo mùa có ở bài cây lưỡi hổ bao lâu tưới 1 lần.
Sâu bệnh hay gặp ở ban công
- Rệp sáp, rệp muội bám mặt dưới lá, ngọn non. Lau bằng khăn ẩm, xịt nước mạnh, dùng dầu khoáng hoặc xà phòng làm vườn theo hướng dẫn.
- Nhện đỏ khi trời nóng khô, lá lấm chấm vàng, có tơ mảnh. Tăng độ ẩm, xịt nước mặt dưới lá.
- Lá vàng do nắng quá, tưới sai hoặc thiếu dinh dưỡng. Cách đọc lá vàng theo vị trí có ở bài cây bị vàng lá là thiếu chất gì.
- Muỗi sinh sản trong nước đọng ở đĩa lót. Đổ nước đọng thường xuyên.
Khi dùng thuốc bảo vệ thực vật trên ban công chung cư, chọn loại dùng cho cây cảnh, đọc kỹ nhãn, phun lúc gió lặng để thuốc không bay sang nhà bên, đeo găng và khẩu trang, để xa trẻ nhỏ và thú cưng.
Ban công có mái che, lưới an toàn
Lưới an toàn, kính che ban công, mái che của tầng trên đều làm giảm ánh sáng. Một ban công hướng nam nhưng có mái che sâu và lưới dày có thể chỉ còn sáng như ban công hướng bắc. Luôn đánh giá bằng cách quan sát thực tế thay vì chỉ dựa vào hướng.
Câu hỏi thường gặp
Ban công hướng tây nên trồng cây gì?
Ban công hướng tây nhận nắng chiều gắt, hợp hoa giấy, sen đá, xương rồng, dừa cạn. Cây lá mỏng ưa bóng dễ cháy lá, cần che lưới hoặc đặt khuất nắng.
Ban công không có nắng trồng cây gì?
Trầu bà, lưỡi hổ, kim tiền, dương xỉ và nhiều cây họ ráy sống được ở chỗ sáng không có nắng trực tiếp. Cây ra hoa thường cần nắng hơn.
Trồng cây ban công chung cư cần lưu ý gì?
Hỏi quy định và tải trọng của toà nhà, dùng chậu nhẹ và đất trồng chậu nhẹ, có đĩa lót tránh nước chảy xuống tầng dưới, không đặt chậu trên mép lan can.
Bao lâu tưới cây ban công một lần?
Không có lịch cố định. Thử đất trước khi tưới. Mùa nắng gió có thể phải tưới hằng ngày với cây lá chậu nhỏ, mùa mưa thì thưa hơn nhiều.