Thiết mộc lan có lá xanh với sọc vàng giữa lá, nên các trang phong thủy thường xếp cây vào hành Mộc, có nơi thêm yếu tố Thổ vì màu vàng. Theo cách xếp này, cây hay được cho là hợp người mệnh Mộc, Hỏa và Thủy, có nơi thêm mệnh Thổ; người mệnh Kim được cho là kém hợp. Đây là quan niệm dân gian, không có căn cứ khoa học. Về câu hỏi thiết mộc lan có hoa không: có, cây ra chùm hoa trắng rất thơm, dù trong nhà khá hiếm. Cây độc với chó mèo theo ASPCA, nên đặt ngoài tầm với.
| Mệnh | Quan hệ với cây (xếp hành Mộc) | Cách hiểu phổ biến |
|---|---|---|
| Mộc | Cùng hành | Hợp |
| Hỏa | Mộc sinh Hỏa | Hợp |
| Thủy | Thủy sinh Mộc | Hợp |
| Thổ | Mộc khắc Thổ, nhưng sọc vàng mang yếu tố Thổ | Tuỳ nơi: có nơi cho là hợp, có nơi cho là kém |
| Kim | Kim khắc Mộc | Kém hợp |
Thiết mộc lan là cây gì
Thiết mộc lan (còn gọi phát tài thiết mộc lan, phát tài Mỹ) có tên khoa học Dracaena fragrans. Giống bán phổ biến ở Việt Nam là dòng có sọc vàng giữa lá, thường được xác định là 'Massangeana'. Theo mô tả về loài, giống này có sọc vàng tươi ở giữa lá và từng được Hội Làm vườn Hoàng gia Anh (RHS) trao giải thưởng cây vườn xuất sắc.
Cây thường bán dưới dạng các khúc thân gỗ cắt ngang, trồng nhiều khúc cao thấp khác nhau trong một chậu, mỗi khúc mọc một chùm lá trên đỉnh.
Vì sao gọi là cây phát tài
Tên "phát tài" gắn với dáng cây đâm chồi từ khúc thân tưởng như khô, được hiểu là sức sống và sự sinh sôi. Cây xanh quanh năm, lá dài vươn lên, dễ sống trong nhà, hợp làm quà khai trương, tân gia. Chậu nhiều khúc cao thấp được hiểu là "tiến lên từng bậc".
Tra mệnh theo năm sinh
Mệnh nạp âm tính theo năm âm lịch. Sinh vào tháng 1 hoặc đầu tháng 2 dương lịch, trước Tết, thì tính theo năm âm lịch trước đó.
| Mệnh | Năm sinh từ 1960 đến 2011 |
|---|---|
| Kim | 1962, 1963, 1970, 1971, 1984, 1985, 1992, 1993, 2000, 2001 |
| Mộc | 1972, 1973, 1980, 1981, 1988, 1989, 2002, 2003, 2010, 2011 |
| Thủy | 1966, 1967, 1974, 1975, 1982, 1983, 1996, 1997, 2004, 2005 |
| Hỏa | 1964, 1965, 1978, 1979, 1986, 1987, 1994, 1995, 2008, 2009 |
| Thổ | 1960, 1961, 1968, 1969, 1976, 1977, 1990, 1991, 1998, 1999, 2006, 2007 |
Ví dụ: người sinh năm 1989 (Kỷ Tỵ) mệnh Mộc, được cho là hợp thiết mộc lan. Người sinh năm 1992 (Nhâm Thân) mệnh Kim, theo cách hiểu phổ biến là kém hợp; người tin phong thủy thường chọn chậu trắng, bạc để dung hoà.
Cây thiết mộc lan có hoa không
Có. Theo mô tả về loài, thiết mộc lan ra hoa thành chùm dài, hoa nhỏ đường kính khoảng 2,5 cm, lúc nụ màu hồng rồi nở trắng, rất thơm. Tên loài fragrans trong tiếng Latin cũng có nghĩa là thơm. Ngoài tự nhiên cụm hoa có thể rất dài.
Trong nhà, cây ít khi ra hoa. Cây trồng lâu năm, khoẻ, có đủ sáng và trải qua thay đổi thời tiết theo mùa thì dễ ra hoa hơn. Mùi hoa rất đậm, có người thích, có người thấy nồng, nhất là trong phòng kín. Hoa tiết mật, có thể nhỏ giọt dính xuống sàn.
Trong dân gian, thiết mộc lan ra hoa được xem là điềm may, "phát tài". Về mặt chăm cây, sau khi hoa tàn nên cắt bỏ cành hoa để cây tập trung ra lá và tránh mật dính.
Chăm thiết mộc lan cho bền
Ánh sáng. Theo mô tả về loài, cây sống được từ sáng gián tiếp mạnh đến bóng râm. Tuy vậy, đặt quá tối lâu ngày thì sọc vàng mờ đi, lá nhạt, cây vươn yếu. Chỗ tốt là gần cửa sổ có rèm. Nắng gắt chiếu thẳng làm cháy lá.
Tưới nước. Tưới khi lớp đất mặt đã khô vài phân. Không để nước đọng đĩa lót. Theo mô tả về loài, cây chịu được việc chăm sóc sơ sài, nên sai lầm phổ biến là tưới quá nhiều chứ không phải quên tưới.
Đầu lá cháy nâu. Hay gặp khi không khí khô trong phòng máy lạnh, khi dùng nước máy nhiều clo hoặc khi bón phân quá tay. Cắt tỉa theo đường viền lá, xem lại cách tưới và bón.
Lá dưới vàng. Lá già dưới cùng vàng rụng dần là tự nhiên. Nhiều lá vàng cùng lúc, gốc mềm là dấu hiệu úng. Cách đọc lá vàng theo vị trí có ở bài cây bị vàng lá là thiếu chất gì.
Nhân giống. Theo mô tả về loài, có thể cắt các đoạn thân già dài khoảng 10 đến 20 cm, để khô trong bóng râm một ngày rồi cắm vào perlite, rêu hoặc cát ẩm cho ra rễ. Nhớ cắm đúng chiều: đầu trên của đoạn thân hướng lên.
Độc tính
Theo Hiệp hội phòng chống ngược đãi động vật Mỹ (ASPCA), Dracaena fragrans độc với chó, mèo và ngựa do chứa saponin. Dấu hiệu gồm nôn (đôi khi có máu), lừ đừ, bỏ ăn, chảy nước dãi, mèo có thể giãn đồng tử. Nhà có chó mèo nên đặt cây ngoài tầm với, nhặt lá rụng. Nếu thú cưng ăn phải và có các dấu hiệu trên, đưa đến bác sĩ thú y. Trẻ nhỏ nhai lá có biểu hiện bất thường cần được đưa đi khám.
Đặt thiết mộc lan ở đâu
Theo quan niệm phong thủy, cây thường đặt ở phòng khách, sảnh, văn phòng để mang ý nghĩa tài lộc. Về mặt chăm cây, những chỗ này hợp nếu có sáng tự nhiên. Nơi quá tối, cây vẫn sống một thời gian nhưng yếu dần. Nếu phải đặt ở góc tối, luân phiên mang cây ra chỗ sáng mỗi vài tuần. Danh sách cây chịu bóng khác có ở bài cây để bàn không cần ánh sáng.
Chọn cây thiết mộc lan khi mua
- Thân chắc. Bóp nhẹ khúc thân gần gốc, thân phải cứng. Thân mềm, nhăn vỏ là dấu hiệu thối trong.
- Chồi lá khoẻ. Lá ở đỉnh xanh, sọc vàng rõ, không cháy đầu hàng loạt.
- Vết cắt đỉnh thân được bịt sáp. Các khúc thân thường được phủ sáp ở đầu cắt để không mất nước và không nhiễm nấm.
- Chậu có lỗ thoát nước. Cây bán dịp Tết hay đặt trong chậu sứ không lỗ, nên chuyển sang chậu có lỗ hoặc lót chậu nhựa bên trong.
Cây mới mua về có thể rụng vài lá dưới trong những tuần đầu do đổi chỗ, đó là hiện tượng thích nghi.
Câu hỏi thường gặp
Cây thiết mộc lan hợp mệnh gì?
Theo cách xếp phổ biến vào hành Mộc, cây được cho là hợp mệnh Mộc, Hỏa và Thủy. Có nơi thêm mệnh Thổ vì sọc vàng trên lá. Mệnh Kim được cho là kém hợp.
Cây thiết mộc lan có hoa không?
Có. Hoa nhỏ, nụ hồng nở trắng, mọc thành chùm dài và rất thơm. Trong nhà cây ít ra hoa, thường chỉ gặp ở cây lâu năm, khoẻ và đủ sáng.
Thiết mộc lan ra hoa có tốt không?
Trong dân gian được xem là điềm may. Về chăm cây, hoa không làm hại cây; cắt cành hoa sau khi tàn để cây ra lá và tránh mật nhỏ giọt.
Cây thiết mộc lan có độc không?
Có với chó, mèo, ngựa theo ASPCA, do chứa saponin. Để cây ngoài tầm với của thú cưng và trẻ nhỏ.
Thiết mộc lan bao lâu thì ra hoa?
Không có mốc cố định. Cây trong nhà thường chỉ ra hoa khi đã trồng nhiều năm, đủ lớn, đủ sáng và có thay đổi nhiệt độ theo mùa. Nhiều chậu trồng lâu vẫn chưa ra hoa, đó là chuyện bình thường.