Vài chậu cây để bàn không lọc sạch không khí trong phòng như nhiều quảng cáo nói. Theo bài tổng hợp của Bryan Cummings và Michael Waring (Đại học Drexel, 2019), cần khoảng 100 đến 1.000 cây trên mỗi mét vuông sàn mới làm sạch không khí bằng hệ thống thông gió của toà nhà. Cây để bàn vẫn đáng trồng vì làm góc làm việc dễ chịu hơn. Muốn không khí sạch, hãy dựa vào mở cửa thông gió và máy lọc.
| Lời hứa thường gặp | Điều nghiên cứu cho thấy | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Cây hút sạch chất độc trong phòng | Hiệu quả rất nhỏ so với thông gió | Mở cửa, bật quạt hút |
| Lưỡi hổ nhả oxy ban đêm, làm phòng ngủ giàu oxy | Có hấp thu CO2 ban đêm nhưng lượng rất nhỏ | Thông gió phòng ngủ |
| Cây hút bức xạ máy tính | Không có cơ chế nào như vậy | Không cần chọn cây theo tiêu chí này |
| Cây làm tăng độ ẩm | Có, nhưng ít với vài chậu | Gom nhiều chậu nếu muốn |
| Cây giúp dễ chịu, bớt căng thẳng | Nhiều người thấy vậy | Chọn cây mình thích, chăm dễ |
Nguồn gốc lời hứa cây lọc không khí
Năm 1989, NASA công bố nghiên cứu Clean Air Study do B. C. Wolverton thực hiện. Các nhà khoa học đặt cây trong buồng kín nhỏ, bơm vào chất hữu cơ bay hơi như formaldehyde, benzen, rồi đo nồng độ giảm dần. Kết quả cho thấy cây và đất trong chậu hấp thu được các chất này.
Từ đó xuất hiện danh sách cây lọc không khí, với trầu bà, lưỡi hổ, lan ý, cau tiểu trâm. Danh sách này được lặp lại ở rất nhiều nơi bán cây.
Vấn đề là buồng thí nghiệm rất nhỏ và kín hoàn toàn. Phòng thật lớn hơn nhiều và luôn có không khí trao đổi với bên ngoài qua cửa, khe hở, quạt, máy lạnh.
Nghiên cứu năm 2019 nói gì
Cummings và Waring xem lại khoảng một chục nghiên cứu trải dài 30 năm, rồi quy đổi kết quả sang điều kiện phòng thật bằng chỉ số tốc độ cung cấp không khí sạch. Kết luận được công bố trên tạp chí Journal of Exposure Science and Environmental Epidemiology:
- Không khí trao đổi tự nhiên hoặc nhờ thông gió pha loãng chất ô nhiễm nhanh hơn nhiều so với tốc độ cây hấp thu.
- Muốn cây cạnh tranh với thông gió, cần 100 đến 1.000 cây trên mỗi mét vuông sàn.
Nói cách khác, một vài chậu cây trên bàn có tác dụng lọc không đáng kể. Mở cửa sổ vài phút có hiệu quả hơn.
Về chuyện cây hút bức xạ máy tính
Màn hình và máy tính phát ra sóng điện từ ở mức rất thấp. Cây không có cơ chế nào để hấp thu hay chặn loại sóng này. Đặt xương rồng hay cây khác cạnh máy tính không làm giảm gì. Nếu mắt mỏi khi ngồi máy tính lâu, nguyên nhân chủ yếu là nhìn gần liên tục và ít chớp mắt. Nghỉ mắt định kỳ, nhìn ra xa, hoặc nhìn một chậu cây xanh vài giây cũng là một cách nghỉ mắt.
Cây để bàn vẫn có ích gì
- Góc làm việc có cây xanh dễ chịu hơn, nhiều người thấy bớt căng thẳng.
- Việc chăm cây nhỏ mỗi tuần là một khoảng nghỉ ngắn khỏi màn hình.
- Cây làm tăng chút độ ẩm quanh bàn, có ích trong phòng máy lạnh khô, dù ít.
Hãy chọn cây theo điều kiện bàn làm việc (ánh sáng, máy lạnh, thời gian bạn có để chăm) chứ không chọn theo danh sách cây lọc không khí.
Chọn cây để bàn cho dễ sống
- Bàn xa cửa sổ, chỉ có đèn trần: kim tiền, lưỡi hổ mini, trầu bà xanh.
- Bàn gần cửa sổ có rèm: thêm ngọc ngân, lan ý, trầu bà đốm, cau tiểu trâm.
- Bàn sát cửa sổ có nắng: sen đá, xương rồng nhỏ.
- Hay quên tưới: kim tiền, lưỡi hổ.
- Nhà có trẻ nhỏ, mèo chó: lưu ý nhiều cây phổ biến như trầu bà, kim tiền, lan ý có tinh thể calci oxalat gây rát miệng khi nhai phải. Đặt cây ngoài tầm với.
Giữ cây sạch để không làm không khí kém đi
Cây chăm sai có thể làm không khí quanh bàn kém đi chứ không tốt hơn.
- Đất quá ẩm sinh mốc trắng trên mặt đất và ruồi nhỏ. Tưới thưa, để đất khô giữa các lần tưới.
- Lá bụi. Lau lá mỗi 2–4 tuần bằng khăn ẩm.
- Lá vàng, lá thối trong chậu nên nhặt bỏ.
- Đĩa lót đọng nước lâu ngày có mùi, là chỗ muỗi đẻ. Đổ nước thừa sau khi tưới.
Câu hỏi thường gặp
Cây lưỡi hổ lọc không khí có thật không?
Lưỡi hổ có hấp thu một số chất trong thí nghiệm buồng kín, nhưng trong phòng thật tác dụng rất nhỏ. Một chậu lưỡi hổ không thay được việc thông gió hay máy lọc không khí.
Cây để bàn chống bức xạ máy tính có tác dụng không?
Không. Cây không hấp thu hay chặn sóng điện từ từ máy tính. Chọn cây để bàn theo ánh sáng và thời gian chăm của bạn, không cần theo tiêu chí này.
Cây lưỡi hổ nhả oxy ban đêm có đúng không?
Lưỡi hổ quang hợp kiểu CAM, mở khí khổng và hấp thu CO2 vào ban đêm. Nhưng lượng khí trao đổi của một chậu cây nhỏ đến mức không làm thay đổi lượng oxy trong phòng ngủ.
Cây trầu bà có lọc không khí không?
Trầu bà nằm trong danh sách của nghiên cứu NASA năm 1989, nhưng các phân tích sau này cho thấy vài chậu trong phòng thật có tác dụng không đáng kể. Trầu bà vẫn là cây để bàn dễ trồng và đẹp.